PPp Projesi Ne Demek? Cesur Bir Bakış
Pek çok kişi son dönemde “PPp projesi” lafını bir yerlerden duymuştur. Kimisi heyecanla tartışıyor, kimisi anlamadığını kabul etmekten çekiniyor. Benim gibi sosyal medyada aktif birisiyseniz, “PPp”yi genelde haber bültenlerinde veya ekonomiyle ilgili konuşmalarda sıkça görmüşsünüzdür. Ancak çoğu zaman gerçekten ne olduğunu anlamadan geçiyoruz. Neyse ki, bu yazıda işte tam olarak o soruya cevap vereceğim: PPp projesi ne demek? Ama net bir şekilde cevap vermek gerekirse, size anlatmaya çalıştığım şeyin tam anlamıyla ne olduğunu sadece bir “proje” olarak tanımlayamazsınız. Pek çok yönü var ve sadece parayı ve güç ilişkilerini değil, toplumun dinamiklerini de etkiliyor. Hadi gelin, bunun neden bu kadar kafa karıştırıcı ve tartışmalı olduğunu birlikte analiz edelim.
PPp Projesi: Temel Tanım ve Arka Plan
PPp (ya da PPP), açılımı “Public-Private Partnership” yani Kamu-Özel Sektör İşbirliği olan bir model. Temelde, devlet ile özel sektör arasında kurulan bir tür ortaklık. Ama ne yazık ki bu çok masum bir kavram değil. Bu projeler, kamu hizmetlerinin ve altyapı projelerinin özel sektör tarafından yapılmasını sağlayan bir işbirliği modelini ifade eder. Devlet, kamu yararına olan bu projelere yatırım yapmayı kabul ederken, özel sektör de yatırım yapar ve bir tür kazanç paylaşımı söz konusu olur. Hadi bakalım, kulağa oldukça ideal bir işbirliği gibi geliyor, değil mi? Biraz dikkatle bakınca işler karışmaya başlıyor.
PPp Projesinin Güçlü Yönleri
Şimdi, olumlu yönlerinden bahsedelim. PPp projelerinin başlıca avantajı, büyük ölçekli altyapı projeleri için gerekli finansmanın sağlanması. Devletin, her büyük projeyi finanse etmesi mümkün olmuyor; işte burada özel sektör devreye giriyor. Örneğin, yeni yollar, köprüler, hastaneler ve okullar inşa edilirken, devletin kasasından para çıkmadan bu projeler gerçekleşebiliyor. Hatta özel sektör, projeyi yapıp işletmeye alarak, yatırımını geri almayı hedefliyor. Bu, büyük altyapı projelerinin hızla hayata geçmesini sağlıyor.
Bunun dışında, özel sektörün daha verimli çalıştığı düşünülüyor. Kamu sektörünün bürokratik engelleri ve yavaş ilerleme temposu, özel sektör için bir tür “mıknatıs” gibi. Özel şirketler, sonuçta kar amacı güderek daha hızlı ve verimli çalışmak zorunda kalıyorlar. Bu yüzden, çoğu zaman PPp projeleriyle daha hızlı sonuçlar alınabiliyor.
Peki, Gerçekten Bu Kadar Güzel Mi?
Bunlar kulağa güzel geliyor, değil mi? Hızlı inşa edilen altyapılar, kamuya sunulan hizmetler… Ancak burada bir sorun var: “Özel sektör” ve “devlet” arasındaki ortaklık her zaman adil mi? Özel sektörün kar amacı gütmesi ile toplum yararına olan bir projeyi aynı kefeye koyduğumuzda, bazı sorular aklıma geliyor: Bu projelerin maliyetleri kimler tarafından ödenecek? Devletin bir kuruş harcamadan yaptığı işler sonunda halkın cebinden çıkacak mı? Ve gerçekten halkın yararına mı olacak?
PPp Projesinin Zayıf Yönleri
İşte asıl mesele burada başlıyor. PPp projeleri, bazı durumlarda sadece devletin ve özel sektörün çıkarlarını gözetiyor. “Peki ya halk?” diye sorabilirsiniz. Evet, çoğu PPp projesi, devletin ve özel sektörün anlaşmalarına dayalı olarak yürütülürken, halk genellikle sürecin dışında kalıyor. Ayrıca, özel sektöre verilen garantiler ve ödenen yüksek ücretler, zamanla büyük ekonomik yükler oluşturabiliyor. Herhangi bir PPP projesi, aslında çoğunlukla yalnızca birkaç büyük şirkete yarıyor. Yani, devletin sağladığı kamu kaynakları, daha çok kar amaçlı firmaların cebine giriyor. Örnek vermek gerekirse, büyük bir köprü veya yol projesi yapıldığında, bu projeler zamanla halktan alınan vergilerle finanse ediliyor. Sonuç olarak, devletin kamusal hizmetlerini sunarken, özel sektör kâr sağlıyor.
Bunun en yakın örneklerinden biri, İstanbul’daki üçüncü havaalanı. Proje ilk başladığında, devletin bu projeye finansal olarak katılmadığını söyleyen yetkililer, ancak sonunda her şeyin halkın sırtına yıkılacak bir proje halini aldığına şahit olduk. Ne yazık ki, bu projelerdeki maliyetler genellikle gizli kalıyor ve kamuya duyurulmuyor. Kimi zaman halkın onayı alınmadan, büyük şirketlere bu tür projeler teslim ediliyor ve aslında uzun vadede kimse kazanmış olmuyor. Bu noktada, “gerçekten halkın yararına bir şey yapılıyor mu?” diye sormadan edemiyorum.
PPp’nin Toplumsal Etkileri
Bir diğer sorun, PPp projelerinin toplumsal etkileridir. Özel sektöre verilen imtiyazlar, bazı yerel halk gruplarının çıkarlarını görmezden gelebilir. Mesela, bir köprü ya da yeni bir otoban inşa edilecekken, o bölgedeki yerel halkın hayatını nasıl etkileyeceği, çok da göz önünde bulundurulmaz. Aslında bu projelerin ne kadar “halkçı” olduğunu düşünürken, işin içinde “ya da kapitalist” diyen bir tarafım devreye giriyor. Yani, halkçı diye lanse edilen bu projeler, gerçekte kimin cebini dolduruyor?
Gelecek ve PPp: Nereden Nereye?
Peki, PPp projelerinin geleceği ne olacak? Devlet ve özel sektör arasındaki bu işbirliği modeli ilerleyen yıllarda daha da yaygınlaşacak mı, yoksa geri mi çekilecek? Zaman, bunun cevabını verecek, ancak şunu söyleyebilirim: Eğer bu projelerde gerçekten daha şeffaf bir sistem, halkın görüşüne daha fazla yer verilen bir yaklaşım uygulanırsa, işler daha sağlıklı olabilir. Aksi takdirde, sadece büyük şirketler ve hükümetin keyfi bir şekilde şekillendirdiği projeler halini alabilir. Sonuç olarak, burada asıl soru şu: Devletin ve özel sektörün bu kadar iç içe geçmesi, gerçekten halkın çıkarına mı, yoksa belirli çıkar gruplarının mı işine yarıyor? Siz ne düşünüyorsunuz?