İtici Kime Denir?
Herkesin etrafında mutlaka bir “itici” vardır. O kişi, genellikle sosyal ortamlarda insanların gözlerini kaçırmasına, “off” demesine neden olur. Ama bu kişi kimdir? Nedir o şey ya da o davranışlar, bir insanı “itici” yapan? Bu yazıda, sadece etrafımdan duyduklarıma ya da gözlemlerime dayanarak değil, verilerle de destekleyerek bu sorunun cevabını arayacağım. Herkesin bir şekilde “itici” tanımını yapabileceği bu konuda, herkesin ne düşündüğünü sorgulamadan duramadım. Bakalım, itici kime denir?
Çocukluk ve İlk İtici Tanımım
Ankara’nın kalabalık sokaklarında büyüdüm. Çocukken mahallede pek çok arkadaşım vardı. Birimiz top oynarken, birimiz bisiklete binerken, bazen de mahalledeki kahvehaneye gidip yaşlıların masalarında takılıp, hayatta ne yapmamız gerektiği üzerine ciddi sohbetler ederdik. O zamanlar, en çok dikkatimi çeken şeylerden biri, bazı çocukların çok fazla dikkat çekmeye çalışmasıydı. Yani, bir şeyleri yaparken fazlasıyla aşırıya kaçan, herkese kendi fikirlerini dayatan çocuklar vardı.
Bir gün, mahalledeki bir çocuk, top oynamaya gelmişti ve yaptığı ilk şey, herkesin dikkatini çekmek için topu sürekli hava atarak yere vurmaktı. Bunu yaparken gözleri bizleri tarıyor ve sürekli “Bunu nasıl yapacağımı gösterdiğimi görebiliyorsunuz değil mi?” diyordu. Çocuk, aynı zamanda birkaç komik şaka yaparak ortama girmeye çalışıyordu, ama bir şey eksikti. Ne şaka gerçekten komikti, ne de yaptığı hareketler doğal. İşte o an, ilk kez “itici” kelimesini hissettim. Yaşım küçük olsa da, o çocuğun o şekilde davranmasının çevremdeki herkes üzerinde yaratacağı etkiyi hissetmiştim. İnsanlar ona gülüyor gibi yapıyordu ama herkesin bakışlarında bir gariplik vardı. O an, “itici”nin ne demek olduğunu anlamıştım.
İtici Davranışların Psikolojik Arkası
Bir insanın itici olması, genelde farkında bile olmadığı davranışlardan kaynaklanır. Bunu anlamanın en net yolu, psikolojideki “özsaygı” ve “güvensizlik” kavramlarına bakmaktır. Çünkü veriler gösteriyor ki, insanlar, kendilerini sürekli bir şeyleri kanıtlamak zorunda hissediyorsa, bu tür davranışlar genellikle onları “itici” kılabiliyor. Yani, özgüven eksikliği bir tür fazlalığa dönüşebiliyor.
Bir araştırma, aşırı gösterişin, insanın özgüvensizlikten kaynaklanabileceğini ortaya koyuyor. Kendini sürekli öne atmaya çalışan ve başkalarına kendi değerini ispatlama peşinde olan insanlar, bilinçaltlarında bir eksiklik hissiyle hareket ediyorlar. Bu tip davranışlar, diğer insanlarda “itici” olarak algılanabiliyor. Kısacası, kendisini öne çıkaran, sürekli dikkat çekmeye çalışan kişi, diğer insanlar tarafından genellikle olumsuz şekilde yorumlanıyor.
İtici Kime Denir: Gerçek Hayattan Örnekler
Bir de iş hayatında karşılaştığım “itici” tipleri var. Örneğin, daha geçen hafta bir toplantıya katıldım. Toplantının konusu, şirketin yeni ürün stratejisiydi. Herkes bir şekilde sessizdi ve düşüncelerini açığa çıkarıyordu. Ama bir arkadaşım vardı, her iki dakikada bir konuşmaya giriyor ve herkesin söylediklerini tekrar ederek, kendi söylediklerini adeta herkese “kanıtlama” çabası içerisine giriyordu. Bazen yalnızca boş bir konuyu tekrar etmekle yetiniyor, bazen de “Bunu ben zaten söyledim” diye ısrarcı bir şekilde cümlelerine devam ediyordu. O an, hepimizin kafasında aynı soru belirdi: “Yani… bu adam neden böyle?” Bence bu davranışlar, hem kendi düşüncelerini yeterince önemli hissetme arzusundan, hem de başkalarının düşüncelerini küçümseme eğiliminden kaynaklanıyordu. Kendi fikirlerini çok fazla dayatmak, gerçekten itici olabiliyor.
Bir başka örnek: Sosyal medyada, bazı insanlar vardır, sürekli “En iyisini ben yapıyorum, her şeyi ben biliyorum” havasındadırlar. Bir arkadaşımın sürekli olarak Instagram’da paylaştığı “gelişim içerikleri” vardı. Her şey mükemmeldi. Sürekli başkalarına öğüt veriyor, nasıl daha iyi olabileceklerini anlatıyordu. Ama bir noktada, bu sürekli “ben” havası çevresindekileri sıkmaya başlamıştı. İnsanlar, o kadar çok kişisel gelişim videosu paylaştığı için, artık o kişinin gerçek kişiliğini değil, sadece sürekli “gelişen bir insan” olarak sunduğu imajını görmeye başlamışlardı. Anlık olarak bir öğreti verme amacında olsa da, uzun vadede “itici” algısı oluşturabiliyordu.
İtici Olmamak İçin Ne Yapmalı?
İnsanların dikkatini çekmek, bazen insanlar için cazip bir şey olabilir. Hepimiz kendimizi değerli hissetmek istiyoruz ve bu da bizi bir şekilde gösteriş yapmaya itebiliyor. Ancak itici olmamak için dikkat edilmesi gereken birkaç önemli şey var.
Doğal Olun: Gerçekten kendiniz gibi olmak, aslında etrafınızdakilerle en iyi bağ kurmanın yolu. Çabalarınızda samimi olduğunuzu gösterin. Aksi takdirde, insanlar sizin göstermeye çalıştığınız “maskeyi” fark edebilir.
Dinlemeyi Öğrenin: İnsanlar, genellikle konuştuğunda kendisini değerli hisseder. Başkalarını dinlemek, onlara saygı göstermek, sizin itici olmamanızı sağlayan en önemli şeylerden biridir.
Fazla Gösterişten Kaçının: Başkalarına ne kadar çok kanıtlamaya çalışırsanız, o kadar itici olursunuz. Sadece neyi biliyorsanız, o kadarını paylaşın. Kendi değeriniz, başkalarına ne kadar öğüt verdiğinizle ölçülmez.
Sonuç Olarak
İtici olmak, aslında çoğu zaman farkında olmadan yapılan bir hatadır. Birinin sürekli dikkat çekmeye çalışması, kendini öne atması, ya da başkalarını küçümsemesi, çevresindekilerde hoş olmayan izlenimler bırakabilir. İnsanlar birbirine saygı gösterdikçe, daha doğal ilişkiler kurar. Unutmayın, başkalarına kendinizi ispatlamak zorunda değilsiniz. Gerçekten değerli olan şey, olduğunuz gibi olabilmektir.